Дар охири моҳи сентябр расонаҳо дар бораи марги боз як шаҳрванди Тоҷикистон дар Украина — Исломиддин Раҳматови 23-сола хабар доданд. Ҳамсари ӯ, Сумая Саидова, ба рӯзноманигорон нақл кард, ки чӣ гуна шавҳараш дар сафи артиши Русия қарор гирифт. «Як гурӯҳе дар мессенҷери Telegram вуҷуд дорад, ки бо истифода аз эътиқодоти динии шаҳрвандон онҳоро фиреб дода, водор месозад, ки бо артиши Русия шартнома банданд. Исломиддинро яке аз дӯстонаш ба ин гурӯҳ даъват кард. Таҳти таъсири ин гурӯҳ ӯ фиреб хӯрд», — мегӯяд Саидова.
Шумораи дақиқи шаҳрвандони Тоҷикистон, ки дар сафи артиши Русия бар зидди Украина меҷанганд, то ҳол маълум нест. Бо вуҷуди ин, танҳо бар асоси иттилои лоиҳаи давлатии Украина бо номи «Хочу жить», аз оғози ҳамлаи Русия ба Украина 930 шаҳрванди Тоҷикистон аз ҷониби Русия ба ҷанг фиристода шуда, тақрибан 200 нафари онҳо ҳалок гардидаанд.
Дар моҳи август, додситони кулли Тоҷикистон Ҳабибулло Воҳидзода иқрор шуд, ки дар се соли охир дар Тоҷикистон ягон нафар барои иштирок дар ҷанг дар Украина ба ҷавобгарӣ кашида нашудааст. Бо дарназардошти он ки ҳамаи дигар кишварҳои Осиёи Марказӣ шаҳрвандони худро барои ширкат дар ҷанг ҳамчун зархарид ба ҷавобгарии ҷиноятӣ мекашанд, беамалии мақомотро дар Душанбе наметавон ба ҷуз “розигии ноаён” барои иштирок дар ҷанги Русия бар зидди Украина маънидод кард.
Мақомоти тоҷик на танҳо аз баёнҳои расмӣ дар мавриди иштироки шаҳрвандони худ дар ҷанг худдорӣ мекунанд ва масъалаи ҷалби муҳоҷирон дар зиндонҳои Русияро матраҳ намесозанд, балки ҳатто марги шаҳрвандони худро дар Украина эътироф намекунанд, то Кремлро ба хашм наоранд, — мегӯяд рӯзноманигор ва таҳлилгари умури Осиёи Марказӣ Брюс Панниер. «Раҳмон дид, ки мақомоти Русия чӣ гуна сахт ба иқдомоти Қирғизистон, ҳамчунин Ӯзбекистон ва Қазоқистон, ки шаҳрвандони худро барои ширкат дар ҷанги Украина ба ҷавобгарӣ кашиданд, вокуниш нишон доданд», — мегуяд Панниер.
Сиёсатшиноси тоҷик Муҳаммад Шамсиддинов низ чунин ақида дорад. Ба гуфтаи ӯ, барои дарк кардани сукут ва беамалии Душанбе ду омили асосиро бояд ба назар гирифт. Якум, Тоҷикистон метарсад, ки ҳар гуна таъқиби расмӣ барои ширкат дар ҷанг бар зидди Украина аз ҷониби Кремл ҳамчун қадами душманона қабул мешавад. Ҳол он ки Тоҷикистон аз Русия сахт вобаста аст, махсусан дар соҳаи муҳоҷирати меҳнатӣ ва аз ин рӯ, вокуниши Кремл метавонад хеле сангин бошад. «Пас аз ҳамлаи террористӣ дар “Крокус”, фишор болои муҳоҷирон зиёд шуд ва ин фишор ба мақомоти Тоҷикистон низ таъсир мерасонад. Агар Душанбе ба боз кардани парвандаҳо барои иштирок дар ҷанг оғоз кунад, ин метавонад боиси шиддат гирифтани сиёсати Русия ҳам нисбат ба муҳоҷирон ва ҳам нисбат ба худи давлати Тоҷикистон гардад», — мегӯяд Шамсиддинов.
