Силсилаи маргҳои шубҳаноки помириҳо дар зиндонҳои Тоҷикистон
Созмонҳои байналмилалии ҳифзи ҳуқуқ даъват доранд, ки алайҳи мақомдорони баландпояи тоҷик барои саркӯби эътирозҳо дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таҳримот ҷорӣ карда шаванд. Ҳуқуқшиносон ба силсилаи маргҳои фаъолони помирӣ дар паси панҷара таваҷҷуҳ ҷалб мекунанд.
Аслан Гулобов, фаъоли шаҳрвандии 35-сола аз Бадахшони Кӯҳӣ, моҳи июни соли ҷорӣ дар зиндон фавтид. Сабаби марг — хунравии меъда эълон шуд. Гулобов моҳи августи соли 2022 ба ҳабси абад маҳкум гардида буд, бо иттиҳоми даст доштан дар куштори генерали Кумитаи амнияти миллӣ, ки 10 сол қабл содир шуда буд.
Моҳи январи соли 2025 дар зиндони Душанбе Кулмамад Паллаеви 50-сола даргузашт. Ӯ чанде қабл аз дарди шадид дар меъда ва шикамаш шикоят карда буд.
Баъд аз ним сол дар зиндон Эроншо Маҳмадраҳимови 39-сола ва Музаффар Давлатмирови 61-сола фавтиданд. Ҳамаи онҳо баъд аз амалиёти ниҳодҳои қудратӣ дар Рӯшон ва Хоруғ боздошт ва зиндонӣ шуда буданд.
«Мо қатъиян маргҳои охир, ки ҳадди ақал чор фаъоли помирӣ дар зиндон нобаҳангом ҷони худро аз даст доданд, маҳкум мекунем, — гуфта мешавад дар изҳороти ҳашт созмони байналмилалӣ. — Шароити бади нигаҳдорӣ, дастнорасӣ ба кумаки тиббӣ ва ҳолатҳои фавт дар зиндонҳо мушкилоти системавӣ дар Тоҷикистон мебошанд».
Ин изҳорот, ки рӯзи 4 август нашр шуд, аз ҷониби Маркази зидди табъизи «Мемориал» (Брюссел), CIVICUS, International Communities Organisation, International Federation for Human Rights, International Partnership for Human Rights, Ligue burundaise des droits de l’homme Iteka, Vuka! Coalition for Civic Engagement ва Созмони Ҷаҳонӣ бар зидди шиканҷа имзо шудааст.
«Мо идомаи шиканҷаҳои мақсаднок нисбат ба фаъолони помирӣ, ки дар боздошт қарор доранд, маҳкум мекунем. Онҳоро маҷбур месозанд, ки ба иттиҳомҳои сохташуда иқрор шаванд ё бар зидди ҳамфикрону фаъолони муқими хориҷ шаҳодат диҳанд», — таъкид кардаанд ҳомиёни ҳуқуқ.
Ёдовар мешавем, ки таъқиби фаъолони шаҳрвандӣ, мунтақидони режим ва шахсиятҳои динӣ дар Тоҷикистон зиёда аз 30 сол боз амал мекунад. Ниҳодҳои қудратӣ бо шиканҷа аз боздоштшудагон иқрори бардурӯғ ва шаҳодат барои парвандаҳои сохта мегиранд. Аммо ҳатто баъд аз ҳукм низ, аксари маҳкумшудагон зери назорати махсус ва фишори доимии маъмурияти зиндон қарор доранд.
Албатта, агар хадамоти махсус ба идораи иҷрои ҷазо дастур диҳад, ки маҳкумшударо то марг бирасонанд, ин барои зиндонбонҳои тоҷик кори душворе нест — бо назардошти ҳолати фоҷиабори муассисаҳои пенитенсиарии кишвар. Барои ин кофист, ки шароити носозгор бо зиндагӣ эҷод кунанд: аз ҳабси тӯлонӣ дар изолятори намнок набаровардан, пайваста парвандаҳои интизомии наву сохта бор кардан, то он ки шахс, бахусус агар солманду бемор бошад, аз бемориҳо ва фарсудагӣ азият кашида ҷонашро таслим кунад.
